00:00
Welkom by kommentaar vanavond en ons praat oor het tekort aan medicijne, die Kempton Park moorde en aan die internationale front, wat is die jongste in die Midden-Ooste? My gast is die ontleder Professor Pieter Dievenage, goeie naand Pieter. Goeie naand Suzanne en aan allemaal. Antoinette Slabber, die voorzitter van die persklap en journalist, goeie naand Antoinette. Goeie naand, Suzanne, aan my medepaneler en die luisteraars. Goeie naand. En senior naaforser en ontleder van Universiteit Johannesburgse Centrum voor Afrika, Duplomatie en Leiderskamp, Dr. Oskar van Heerden. Goeie naand, Oskar. Goeie naand, Suzanne. Goeie naand aan die paneles en die luisteraars. My klankregisseer is Levona Beekes en ek is Suzanne Paxton.
00:41
Welkom terug by die kommentaar en as jy nie gehoor het, wie is ons gasten nie? Dit is Oskar van Heerden, Antoinette Slabert en Pieter Dievenage. Kom ons begin somme met die hoofdstory van vanavond ook. Rapport wat berig oor een groot tekort aan medicijne in die staatsdienstsektor. Verscheide types medicijne wat mens bloot net nie kan kry nie, want die voorhoud is nie daar nie. Dit sluit in voorbehoed middels bloeddrukmedikasie, selfs medikasie vir epilepsie en Parkinson's. Mediese toestande wat levensgevaarlik kan wees as daar nie medicijne is nie. Al wat een rolspeler in die bedrijf is, sê daar is het een kort op staatsdienst vlak en tot een mindere mate in die privaatsektor. Rapportse ondersoek dui op een probleem met vastgestelde medicijneprijse en sapra wie sy ingryping op plaatselike vlak vervaardig is nie alter.
01:25
Die oorlog in die Midden-Oosten wat veroorsak dat die medicijne nie van Indië kan kom nie, en daar is reeds in augustus in die parlement gewaas hier dat die probleeme kom, Die Departement van Gezondheid kan nie sê hoeveel patiënte die aflip is 6 maandes onder medikansie weggewees is in hulle antwoord nie, maar sê wel dat die beskikbaarheid van medisijne bood 80% is. Peter, ek ons begin by jou, wat denk jy gaan nie aan? Ek denk jy argument is die selle. Jy weet in een sekere sin, wanneer die brede regering, Amerikaanse
01:52
weet, medische dienste moet lever vir sy lede, is daar twee dinge. Die een ding is natuurlijk, is daar, is die argument terecht van hierdie voorsieningskettings, of waar die probleem ook al is rondom die medicijne, en in die ander geval gaan dit vir my oor organisatorische vermoens, en is die is die staatsdienst in termen van sy professionele diens wat het moet lever, en in hierdie geval is het natuurlijk recht oor alle departemente, is daar die organisatoriese vermoens in plek. Want wat doen mense wat op pensioene van die staat afhankelijk is in termen van hulle medies ook in die diensvoordele as hulle nie die medicijne kry wat hulle moet kry nie?
02:34
Antoinette, daar is reeds vroeger alarm gemaakt in die parlement oor hierdie krisis wat dreig met die beskikbaarheid van medikasie. Hoe kom die parlement nog nie ingegryp nie? Ja, Suzanne, ons sien oor die algemeen dat ons regering op dit in die bureaucratie of op die politiek, op die wetgevervlak is, redelijk stram is in termen van, laat ek soos dat daar is nie een raadsheid om te kan reageer op situasies nie. Nou, deel van die oorzaak hier is die gebeur in die midde-oost, een klomp van die midde-seine kom blijkbaar dier die straat van Hormuz van India af. En die verskaffingsketing is nou uiteraard belemer. Nou, dan moet die mens plannen maak. Jy moet vannig kyk waar anders, hoe anders, wat er anders skeepsrederij kan jy daar ook gebruik en so aan. En ons regering het nie een goeie rekord wat dit betref, jy weet, om te kan aanpas by veranderde omstandighede nie.
03:34
van die departement van gezondheid sê, 80% van die medicijne is beskikbaar. Wat betekent dit? Betekent dit 20% van die van die types medicijne is nie beskikbaar nie? Met ander woorde, as ek bijvoorbeeld een specifieke bloeddruk medikasie gebruik, dan is hy nou nie beskikbaar nie. Betekent dit ek gaan 80% van my voorskrif kry, weet, dit is nie baie duidelik nie, en dit is my ook aan die ene kant slecht, dat dit nou dier die media ontbloot moet word, nou ja, dit is wat vir die media daar is, maar, dit is geen proactieve communicatie, like het vir my nie, dit is nou maar net, je weet, weer eens weerloze mense wat stil stil, weggewees word by die klinieke, en nou maar net, sonder die goed moet klaarkom. Nou, aan die ene kant, as daar nie voorboedmiddels is nie, kan dit leid tot toename in bevolking, maar aan die ander kant, gaan jy daar ook mens sê, wat devensbelangrike medicijne nie kan kry nie, bloeddrukmedicijne, wat baie algemeen benodig word, en dan goed soos medikansie vir epilepsie, vir Parkinson's,
04:46
Dit is een rechtige baie komerwekkende situasie. Asker, denk jy die regering, die departement van gezondheid, sy antwoord was, jy weet genoeg saam vir die vrou wat gevrou is in hierdie geval? Want ek sê nie enige oplossings nie. Ja nie precies, hulle het sê, hulle kom nie met oplossings, hulle sê nie vir ons redus, hoekom daar tekort is, maar hulle sê nie hoe hulle het gaan aanspreek nie, en ek denk dis het probleem. Maar ek wil ook graag, soos aan het, van een verskillende uitgangspunt uitkom, rondom hierdie situasie, en dit is eerstens die leiderschap wat verskaf word in ons gezondheidstens, ek praat nou in termen van ministerie, maar ook hospitale en klinike, het lyk vir my, en soos Pieter sê, jy weet, daar is een stelselprobleem, en daar is bekwaamheid wat nodig word om die stelsels uit te kan voer, en ek denk, daar is een probleem daar.
05:38
Maar ook die probleem rondom begrotings, want die man wil praat oor die feit dat daar is oor grote probleem in Zuid-Afrika in die staat, vooral, van geld, tekort aan begrotings, tekort aan geld. Ek hoor ons gaan praat oor die weermacht, ook gegewe hulle situasie, maar dit is ook nog een voorbeeld van hoe ons in die panarien kom, wanneer om die omrede daar nie genoeg geld is. En ek denk, dit is ook iets wat hulle nie wil aanspreekie, maar hulle gee vir ons die indruk hulle het genoeg geld vir die medicijne, en dit is hoe kom daar nie een groot probleem is. Maar ek stem saam met Antone.
06:15
om te sê, 80% van die medikatie is beskikbaar, wat precies beteken het, want dan moet hulle vir ons een lys gee, van wat is nie beskikbaar en hoekom. Susanne, excuse, kan ek niet gauw inkom, by Askerse punt, oor die begrotings, dit is natuurlijk belangrijk, om begrotings, voldoende begrotings te heen, maar ons weet dus ook, in die selfde sfeer, wat iets soos, die Tembisa hospitaal skandaal plaasgevind het, waar miljarde rande, die verkeerde pak gegaan het. En nou is daar nie geld van medicijnen nie. Dit is, jy weet, hierdie type misdaad die korruptie is nie sonder slagoffers nie. Die week het die nieuws gebreek dat die pensioenarisse, letterlijke pensioenarisse,
06:56
die medische voorsetting fonds van die Weermacht dan een hof toevat, want daar is nie meer geld nie, daar is een brief wat gaan uitkomen 1 november, wat sê dat hulle gaan nie meer enige dienste kan betaal, as bijvoorbeeld iemand iets nodig het by een hospitaal, waar daar werkende toeristing is, wat hulle dan moet uitkontrakteer nie, want dan, soos die een militair hospitaal staan, is dan die toeristing nie, as die specialisten nie, kan nie die mense help nie. So in die verlede is al die dienste uitgekontrakteer, en mense is dan een verwijs na private hospitaal toe, en dan die die fonds het betaal, maar nou gaan dit nie meer kan gebeur nie.
07:26
Pieter, dit is nou nogals, jy weet, dit voel ook weer eens, niemand in die parlement roer een vinger nie, want daar is al in 2023 gewaarskie dat die fonds gaan opdroeg.
07:37
Inderdaad, kijk, ek denk wat hier aan die gebeur is, is daar is diensvoordele wat hierdie pensionare sê het, en deel van hierdie diensvoordele is natuurlijk gezondheid, en het was altyd hier die uiterst bekwame militaire hospitale in die verlede, en nou het is die bestuur by daar die hospitale van so aarde, dat dit nie eindelijk meer kan functioneer, en daarom nou, dat mense verwijs word, na die private, soos jy dit gestel het, en daar in die private, kan hulle nou nie meer deelneem, want as die geld nie, en ons weet dat die Weermachtse begroting is baie skeef getrek, dat bijvoorbeeld die salarisrekening van die Weermacht is uitersoog, en hier is weer een kwestie van wat Oscar ook aangeraak het, weet beplanning, professionele beplanning, begrotingsbeplanning, al die dinge, en daar moet een manier wees dat die Weermacht ook kan sê, maar ons salarisrekening kan nie so groot wees nie, want ons het ander verantwoordelikhede binnen die Weermacht, bijvoorbeeld ons pensionarisse, en so my gevolgtrekking oor hierdie hele kwestie is, daar moet eindelijk een onafhankelike audit oor die weermacht kom, hoe word daar die plek bestuur, en die parlement moet ingrijp, gelukkig het ons oorzigerol van die parlement
08:56
een beetje sterker geworden, skerper geworden, met die regering van nationale eenheid, en dan moet daar noodvoorsiening, ook in plek kom, want hier is taakpensionarisse wat soos ons nou gepraat het oor die algemene gezondheidssituasie in die land, hier is taakpensionarisse wat absoluut noodmedicine of noodbehandeling moet ontvang.
09:19
Oskar, ek lees van mense wat vertel en hoer ook van die pensioenarise wat sê, luister, ek het een medische noodgeval gehad en ek moes na private instantie toe gaan en ek het die goedkering gehad, maar daar is toch nie geld om te betaal nie, so hierdie mense wat beslag lees op my huis, daar is mense wat amputaties gehad het, wat nie meer kan hulp kry as gevolwet van die probleem nie, so hier is een groot probleem wat een onmiddelike oplossing het, nie lang politieke gesleperij nie.
09:47
Nee, precies, Susanne. Die feit van die saak is, daar is groot gevolg vir die 36.000 soldaten wat geaffetteer is met die situasie. Het is nie goed genoeg om hulle op hulle eie te lossie. Het is onrechtvaardig absoluut recht, die staat is voor onderstel om te kom met oplossings. Jy weet, by voorbeeld, ons weet in sekere gevalle, indien daar probleem is met die fondse, dan kan die staat sê, ga na private hospitaal of dokter toe, en ons sal dan dit betaal, en die smeermale kom je met die oplossings. En die groot vraag van my, Suzanne, my bekommernis is, ons begin een trant zien, En die trant is dat ons, jy weet byvoorbeeld, dis nou nie iets wat ons van dag oor gaan gesels nie, maar ons weet byvoorbeeld van sekere besluiten wat geneem was dier die PIC, soos jy weet, dis die grootste pensioenfonds van staatwerkers, en die type negatieve ondernemings wat hulle nou gedoen het met sekere bedraag van geld en sovoorts, en wat sê dit nie vir die toekomst van die fonds?
10:50
En ek sal sien het nou weer eens hier, waar mense nie die nodige bestuur vat rondom die fonds nie, en dis nou die situasie wat mense in is, in 36.000 soldaten, manne en vrouwe wat gevecht het vir hulle land, wat nou in hierdie situasie hulle self bevind, en my vraag is, waar is die bestuur van gevolg dat
11:11
om die feit dat die fonds hierdie situasie is nou, en die minister praat hier oor dit nie, niemand praat oor gevolge nie, want sekere mense was in beheer van die fonds. Antoinette, daar is nog geen woord van die departement af nie, die fonds wat gesê dat, hulle het ook nie ontkend dat dit aan die gang is, maar hulle sal nu nog terug voorgee, so daar is stilte hier oor.
11:37
Ja, Susanne, ek het al voorien op hierdie program vraag, waar is die minister van verdediging? Is daar nog in, is daar in sy nog? Want jy hoor nooit een piep van haar nie. En die Weermacht is in stoog toestand, al wat ons aan die Weermacht uit hoor, is krisisse, die een na die ander. Nou, wat betreft hierdie specifieke probleem, denk ek die, waar ons nou is, dit is eigenlijk een lang krisis, of wanbestuur, wat op die spits gedrijf is. Want, soos jy het daar gesê het, Eindelijk verwees die weermacht patiënte na privaat prakteseins toe, wanneer hulle nie zelf die dienst kan lever nie. Maar ek dink hoe het hel was, dat hulle eindelijk die meeste van die dienste intern moes lever, met hulle eie medische koops, hulle eie hospitale, en uitsondering na iemand daar buiten in die privaat sektor moes verweid.
12:31
Maar dit het verander, dit is nou amper, weet, redelike rutimerige goeders word nou na die privaatsector gestuur, en daar moet die rekening betaal word, en op die eind word die nie betaal, en ons het ook in ons familie die selfde ervaring wat jy nou van gepraat het, daar was machtiging, en die betaling kom nie, en nou is dit, wie moet nou betaal die patiënt, bleu op die ou en verantwoordig daarvoor. So, ja, die Weermacht is in die toestand, ek denk persoonlijk, as jy iets soos een Madlanga-komissie daar in die gang krij vir die Weermacht, gaan ons handen samslaan vir wat daar uitkom. Maar ons moet oplosings krij. Moskir? Jy was gisteren by die skou, Antoinette, die minister was by die AAD's Weermachtskou in Pretoria,
13:20
waar hulle vir ons mense wees dat hulle nog sekere kapasiteit het. Jy weet hulle vlieg twee grippens op en af en ammel is baie baie impres, maar die feit van die saak is 24 van die goed staan op die grond en kan nie vlieg nie. en het nog nooit dienst gekry, en so voort. Ja, ek stem saam met jou, die situasie in die Wehrmacht is pathetisch, en niemand spreek dit aan nie, en ek wil nie glo wat gaan gebeur as Donald Trump besluit morgen om vir ons aan te val nie.
13:52
Goed, maar gepraat van die Weermacht, nog een interessante story, is dat die Weermacht erkenn het dat sy speciale machte deel was van die operatie om iemand te ontvoer uit die Mall of Afrika. Die Weermacht het het in die Randborgse Landroshof nog al die pad ontkenn en nou in die poging om die saak oorgeplaas te kry naar die Militaire Hof die erkenning gedoen. Die vervolgsgezag dink daaran om mynietklachtes nou ook by al die klachtes te voeg. Oskar, te wein aan die woord is, wat maak jy van die story?
14:19
Ja, maar ek is heel verbaasd dat hulle het nou erkend dat hulle was betrokken, ek sê altymal sekere hoekom hulle soe herkenning doen nie, maar die feit dat hulle actief is, jy weet, in termen van die Mall of Afrika, wat glat nie is in militaire situasie, ek is net heel domgestom, domgeslaan rondom die feit dat hulle nou erkend dat hulle was betrokken, en ek sê my saam met jou, dit is een poging om het nou in hulle werf te kry in termen van die militaire hooghove, maar ek dank julle gaan slagen en so het is eindelike baie, hoe kan ek sê, hulle is veronderstel om, om hulle self,
14:58
Ja, ek denk jylle moe dit gedoen het in die basis. So, Pieter, dit vir my voorkom dat die hoofd van die militaire rechtsdienste so heifens van die flaterie gemaakt het. Ek vir ook nie vir my, dit is die eerste keer nie, as jy denk aan, byvoorbeeld, die skip, die Lady R, nou, die voertuig wat daar gesien is, wat speciale machte aangeregstreerd was, en dan, dis hoe hulle achtergekom met die ouders, is ook betrokken by die Mall of Africa, denk.
15:21
Daar is beskrij die indruk dat het in die weermacht nie goed gaan nie, dat die hele bestuur, die professionaliteit, die administratie, die ene hand weet nie wat die andere hand doen nie, en dan weet, like my, die president ook nie, wat... met die minister daar gebeur, en die minister weet nie wat binnen die departement, dan gaan die niet ons nou weer een geval, en ek dink, Oscar het sy vinger op die rechte punt gesit, het gaan hier oor een juristie vraag, wie moet, wie gaan moet verhoor, wie moet hier die soldaten verhoor, wat klaarblijklik hulle gesag oorspeel het, en het lijk na type private misdaad. Nou is die vraag, moet het na die militaire hoove toe gaan, of na die civiele, die burgerlijke hoove? En my gevolgtrekking is gewoon net als politieke commentator, dat militaire disciplinaire aanklachte kan aanvullend ingestel word, maar die beweerde burgerlijke kernmisdade boord in een gewone hof verwoord te word. So, want die oomlik, as hy ees in een militaire hof begin met so saak, jy weet, dan is het moeiliker om die appel te doen na die burgerlijke hoven, soos ek het verstaan.
16:36
So, kom ons begin, en dit klink vir my na een gezonde beginsel, by die gewone hoven, jy weet, laat het na burgerlijke hof toe gaan, en dan kan die militaire hof natuurlijk nog steeds aanvullend inkom op die saak, en jy weet, hulle kan, een militaire uitspraak, soos ek gesê het, kan, as mens die ander route gaan, dier een burgerlijke hof herzien word, maar dit is dan nie een gewone appel nie. So, ek dink, gegeer die omstandighede, by die Mall of Africa, moet het nou gewone hof toe gaan, en dan kan die militaire hof aanvullend inkom.
17:14
Antoinette, wat denk jy van want, hierdie groep was deel van, amper al vir my sê, beweerde deel van een misdaad in die land, want het was die Leidy Aar, en toe was het die ontvoering daar by die Mol of Afrika, en die sluipmoord van Frans Matipa, wat die ter sprake is. Ja, dit is recht, om net verluisteraars te herinner, Frans Matipa was die politiebeamte wat die ontvoering onderzoek het,
17:44
en hy is doodgeskiet, hy is eerst gelok na sogenaamde ontmoeting, die Bahamans kraal, en toe is hy op pad, ja, op pad soento is hy toe op die pad doodgeskiet. So hierdie is goed waar oor een mens kan nachtmeries kry, as jou soldaten, wat opgeleid is om mense dood te maak, maar in een oorlogssituasie, as hulle nou begin, om die reg in eie handen te neem, en mense dood maak, om hulle self te probeer beskerm, dit is baie kommerwekking, en ek is baie blij om te sien, dat die Nationale Vervolgensgezag, weerstand biet tegen die voging, om die hele ding oor te vlaas, na die militaire hove, want militaire hove is daar, om die specifieke omstandighede wat in die weermachtomgeving heers, jy weet waar jy vinnig saken moet kan afhandel, waar jy disipline moet kan afdoen, in een ongewone situasie, wat gewone civiele hoven miskien nie, of strafrechtelike hoven miskien nie, hoe hulle kan verstaan nie, dis wat vir hulle bedoel is, nie vir ouders wat reg en eie hand beneem, en dit blijkbaar met die goedkering van hulle bevelvoeder,
18:59
of na bewering so, jy weet, dit is nie nou vir monetaire hoge bedoel is. Hier is nog een interessante story wat mens gaan moet volg. Die aflupe week is die land ook in vrees en woede gedompel oor die moorde in Kempten Park. Vrouw is een lichame wat openbloot gelaad word wat die publieke hulle kan vind en die politie wat die skuldige of skuldig is probeer vasttrek. Die politie wil nog nie hierdie as reeks moordenaar verklaar nie, maar kenders en forensiese wetenskap bebegin al meer beslis sê dit is reeks moordenaar wat hier bezig is. Oskar die polisie het tot groot woede van vrouw gesê, vrouw moet hulle self beter beveilig. En die vlak van verstraas, omdat mens nie meer in jou eiland veilig is nie, is nou, like het my baie nabe aan oorkook as ek bykie kyk na hoe mense reageer. Wat maak jy van die story en die polisiese raad?
19:46
Ja, kijk, wat ik begin met die politiese raad, jy weet, te veel kere, Suzanne, probeer ons om die slagoffers te sê dat dis hulle probleem. Jy weet, ons sê altyd vir vrouwmense, jy moet nie te kort de rokjes draan, jy moet altyd in een span draf, jy moet saam met mense wees, maar dis eindelijk nie wat kan gesprek moet word nie. Die probleem is nie met onse vrouwens nie, die probleem is nie met die geslag nie, die probleem is met mansmense. wat syk is in hulle kop. En vir my, blyk het, dit is vir my baie, baie, dit sê vir my, dit is reeks moorde, ek dink daar is een persoon achter dit, en ek dink dat die polisie met hulle aandig op dit, vester, en nie noodwendig om vir vrouwmense te sê, dat omdat julle nie dit en dat doen nie, dit is ook om julle nou vermoord word, dier een syk mannie.
20:40
Dan Antoinette, ek sien Zapiro het een spotprint uit waar hy hier die lichame van die vrouwe uitbeeld onder wit lakens, en dan onderskryf hy, wel booskryf hy dan die naam van die vrou met haar ouderdom, en dan onder, dan sê hy, sy het gaan draf, en dan die volgende ene sê hy, en dan onder sê hy, sy was vir afspraak, en hierheen, en dan sê hy daar so in Engels, dat, you know, when women do normal things in an abnormal society, het die politie die rechte goed gesê en gedoen om mense gerust te stel?
21:11
Jong, dit is een moeilike ene. Ek hoor wat Oskar sê oor die waarschuwing, dat Frans nie alleen moet buiten beweeg nie. Aan die ander kant, denk ek ook, dit is recht om Frans te weis op die risiko, maar dit moet nie daar blij nie. Je weet, jy moet dan dit verder communikeer, en jy moet iets aan die probleem doen. En vir my is hierdie eindelijk een symptoom van staatsverval op so baie vlakke.
21:40
Ek dink die mees kan hierdie moorde los sien van bijvoorbeeld die metropolitie in die Corolene nie. Mense het besef dit nie altijd, maar een van die specifieke opdrachten van die metropolitiemacht is misdaad voorkome. duidelijk, het nie eigenlijk gewerkt daar nie, en ons weet die metropolitie daar is bezig met ander goed, die ateenko wat nou pas in die pad gesteek is hierdie week, hy het verket met Lala gehelp om blauw lichte te kry, byvoorbeeld. Mag ek ons gaan verder, denk nou aan ons samenleving, waar geweld ten vrouwe so algemeen is. Ons maatschappelijke dienste is in die toestand.
22:24
Hierin gaat denk vooral, is daar gedierig probleem met die uitbetaling van toelae aan instanties in die maatskapelike omgeving, gaan verder na die Ekerolene metro toe, word gras gereeld gesnui, blij die lichte, brand die straatlichte, dis alles faktore wat meerwerk, en dan die politie wat ons nou dagelijks by Madlanga commissie sien uitspeel, ehm, Kree, hulle so op, en die vervolgens gesag, dat mense afgeskrik word van sylke dade, of is die persepsie daar, dat jy nou maar kan doen wat jy wil, en niemand gaan jou uitvang nie. Ja, dit is een verskrikkelijke hartseersak, en trouwens is definitief aanbande geleem, maar jy weet, daar is baie, baie mans wat ook vermoor word. Daar is altijd baie claim op vrouwe wat hier loop, maar mans...
23:18
is die statisties gesproken, is daar meer moorde op ons. So in die algemeen, denk ek, ons moet as saamleving ons ook iets optrek. Pieter, ek wil nou vir jou nou aanleiding van dit vraag, is hierdie wel iets wat deurgetrek kan word na net geweld en vrouw en kinders in Suid-Afrika, of is daar iets anders? Die achter is soos een gewete saamleving met een geweldsprobleem.
23:40
Ek dink die spesifieke verskynsel is hier geweld in vrouwe en daar behoort eindelijk een baie spesifieke eenheid in die politie te wees wat specialiseer hier op. En ek dink daar is breedweg een van geweld in vrouwens en kinders, maar die eenheid behoort baie meer professioneel en toegepast wees. So behoor daar ook een eenheid te wees, ons praat nou breedweg oor hierdie verskriktelijke situasie waarin ons samenleving is van geweld en misdaad, want dit is die oorkoepelende ding en hoe bestuur mens dit en is die politie in staat om dit te bestuur?
24:16
en man is die verantwoordelikheid van die politie en nou is die hele politiemacht by die Madlanga komissie en ons weet wat alles daar uitkom. So, swak bestuur en daar is nie binnen die politie spesifieke taakspanne wat kyk na geweld op vrouwens, bijvoorbeeld, bijvoorbeeld die verskrikkelijke bende geweld in die weeskaaf waar ek nou woon nie, en bijvoorbeeld daar moet die taakspanne ook vir plaasmoorde wees, enzovoorts, enzovoorts. Nou in hierdie geval het ons nou nog weer een ander kwestie ook by alles, en dit is die kwestie van reeksmoordenaars. Je weet, jy moet in jou politie een taakspan hee, mense wat kundig is, en een van ons groot kenners op die gebied weet, ek sit nou in Mauritius, ek denk as Miki Pistorius sit in Mauritius, hoe kom nie in Suid-Afrika nie?
25:04
en want een reeks moordenaar vereis ongelofelike kindigheid van die kant van die politie af, en lyk my soos ek die dinge kyk hier wat afspeel in Kempton Park, gaan het oor een reeks moord, nou dit is nog oop, maar alles duid daar op, en dan het jy nodig dat die beste moendelike kindig is, in die hartstaan van hierdie onderzoek. En dan moet natuurlijk die forensiese laboratoriums en die hele netwerk, die hele infrastructuur rondom dit moet ook daar wees, soos met die ander taakspanne en die ander moorde en die ander misdade in die land. So, jy het een holistische oplossing nodig vir dit, Suzanne, na my mening, en wat ons baie keer doen is ons behandel net die symptome, daar waar het is, en dan bring die politie, ubeskielik is, die premier daar, die soefie, en allemaal kyk na die situasie in Kempton Park, maar hulle sien hier die grote prentje raak nie, en hulle doen ook nie daaraan iets, om die grote prentje op te los, so dat hierdie specifieke gevalle van misdaad voorkom kan word,
26:13
maar nou is alles buiten orde, ons is een gewelddadige saamleving, daar is nie goeie beheer nie, daar is nie goeie administratie nie, so ons leven eindelijk in die wille weeste. En dan, soos dan net hier die laatste ding, dan skep ons die indruk, dat wanneer ons die weermicht inbring, dat ons nou additionele kapasiteit breng. In termen van die, wat Pieter van Praatma, die feit van die saak is, soos het zelfs nou gesê het, die weermicht selfs het hulle eie uitdagings en probleme.
26:40
Antoinette, ek het vroeger die week gehoor iemand wat gevraad, mag gaan ons nou die Weermacht ek Rolene toe stuur vir die situasie, en ek voel net al, die Weermacht is nie een antwoord eerst selfs vir die probleem met die bende geweld nie, nie waar nie.
26:52
Goed, net die na is ons terug met verkiesingssake blij ingeskakel.
27:17
Welkom terug by kommentaar en morgen maak hier registraties vir speciale stemme oop, so as jy gaan wil stem op daarie manier, dan moet jy gaan registreer daarvoor. En tussen berig al wat de courant is ook oor die verkiesingshof, wat die ANC is aansoek oor die beweerde probleme met die aanleid registratie proces die week van die hand gewaas het. Die ANC gaan die uitspraak appeleer, maar die gebeurde beteken nou dat net 24 van sy burgemeestersfinaliste, soos hy dit noem, nog geregistreer is. Hier waarde Frank Schikane, bijvoorbeeld, wat as burgemeesterskandidaat Alkie en Johannesburg Metro soustaan, is weens die ANC's registratie probleeme nie op die lys nie. Mangong Metro is nou in die weegskaal, omdat hulle lede wat die burgemeester dan nou insluit daar, ook nie op proportionele lyste is nie, weens hierdie probleem. Als ek ek ons begin by jou, jou indrukke van wat hier gebeur het, en sal hierdie kiesers laat denk oor of hulle vir die ANC nog wil stem oor die manier van dinge doen hier?
28:09
Ja, Suzanne, kijk, ek denk dat aan die einde van die dag, as ons allemaal weet, dat die stories rondom technische probleme is vals, dis alleen, en die groot vraag is dan, wat precies het dan gebeur binnen die ANC, en hoe kom het hulle sekere sperdatums, jy weet nie, het gedoen nie. So, vir my is het rondom die secretaris-generaal, ek denk dat is, daar moet bestuur van gevolge wees, ek denk die volgende N.E.K. vergadering van die A.N.C. gaan definitief dit groot op die agenda sit, en dis ook om hy nou praat van collectieve verantwoordelijkheid en die smeer, maar die feit van die saak is, dit is alles top by hom, en ek denk dat praat toch rondom die bekleerij en die gevechterij, binnen die ANC, in termen van vaktsies en diesmeer, en die feit dat hulle nie ooreenstem met wie die sekere kandidaten van wat moet wees nie, en ek denk dit is ook een element wat een rol speel. Ja, hulle dankie aan die partij en hulle dankie aan individuele en persoonlikhede, en dit is precies ook om hulle groot gaan verlies in die kreeg in die november plaaslike verkiesing.
29:19
Peter, ek sien dat ontleders nou spekuleer dat die ANC sal staat maak op die SHKP verstemme om een mate van beheer te kan behou in sommige van die municipaliteite. Denk jy dit kan waar?
29:30
Dit is een moontlikheid, want ons weet die SHKP was nog altijd deel van die ANC-alliantie tot nou, tot hierdie verkiezing nie. Maar ek het toch gevermoede die SHKP wil ook sy eie spieren bult, en dit gaan interessant wees hoe hierdie dinge uitspeel, want ek denk die twee plekke waar hierdie kieslijst probleem is, behalwe nou by die Johannesburgse metro en by een ander metro of twee ook, is vooral in die Vrijstaat en die Oostkaap. Nee, en in die twee streke was die ANC tot dusver absoluut in beheer. En dit gaan nou interessant wees as een nieuwe akteer op die verhoog, wat nou onafhankelijk nie meer in die alleantie is nie, die SHKP gaan deelneem. Ek dink die SHKP gaan baie bevoordeel word daardier.
30:14
wat eindelijk vir my jammer is, want ek so wil eerder sien dat die SHKP, dat mens kan sien precies wat is die SHKP-susteen, ook as die ANC staan. Jy weet die, ek is nog altijd oor die vraagstuk baie geïnteresseerd, hoe gewild is die SHKP eindelijk. Maar ek denk ander partij wat ook gaan baad vind by die ANC, sy die aard van die saak die EFF en MK, waar jy weet by by hierdie gevalle, en dalk die dia bykie, in die sin, dat dit kan dalk vir sommige kieser sê, maar weet jy, as die hoofpartei en die regering van nationale eenheid, technisch en administratief, so zwak is, Moet ons nie dan maar dink aan die ander partij in die regering van nationale eenheid. Maar ek dink dit sal in die minderheid gevallen so wees. Ek dink die partij wat gaan bevoordeel word is die SHKP en die MK en die EFF. Ek sal het net die laatste punt. Ek dink mis my nog die hofproces volg. Want soever ek weet hier die ANC het nou een blokie geloof by die kieshof.
31:15
maar het moet nog gaan na een oorhof, ek dink hulle het geappeleer, of hulle is in die proces om appel te oorweeg, maar jy weet, die appelproses dier altyd, en het is ook dan ten koste van die partij, dit gaan ten koste van die ANC wees, en ek dink hulle gaan definitief stemme verloor, en soos Oscar ook gesê het, baie probleeme vir die secretaris-generaal Fakili en Walula, wat groot, groot planne en drome het in 2027, om die president van die ANC te word,
31:44
Ek dink sy kansen het een geweldige knou gekry in die proces. Antony, dis my interessant dat die SHKP, wat die eerste keer so deelneem aan die verkiesing, wel die registratieproces suksesvol kon behartig. Ja, Suzanne, die ene ding wat ek wil sê is, dit sal vir my baie interessant wees as die ANC en die SHKP saamwerk waar die ANC nou probleem het, want die SLKP gaan sukkel om op sy eie traksie te kry, om om sy verherig te vestig as een partij. Maar met die ANC'se hulp, gaan hy dit ook onder sy eie naam recht kry, en dan gaan het baie moeilijk wees vir die ANC, om dit weer ongedaan te maak in een volgende verkiesing. Maar dis nou maar die een ding, die ander ding is, jy weet, ons praat weltyd oor die luiste wat laat was, maar hier ding van partijmense sy naam is op die lijst, en partijmense sy nie. Dis vir my baie interessant. In 2020, bijvoorbeeld, is Dr. Gossie Mahepa, wat een van die finaliste was sy naam uitgelaat, maar Eugene Medici, wat self gesê het, hy maak hom nie beskikbaar nie, hy is op die lijst.
33:01
So, iemand het sy hande in die lijst gehad, en Andili Lungisa, daar in die oorskop, gaan of toe, want hy beskuldig Kilim Walula daarvan, dat hy doelbewus Lungisa van die lijst afgehaal het.
33:16
En ek, dit lyk vir my of iemand te doelbewus sekere name afgehaal het, want hoe gebeur het dan dat partijse name daar is en partij nie? As jy een lys het, dien jy om in of jy dien om nie in nie, maar jy kan nie een stikkie van die lys indien en een stikkie nie. Dit is hoe dit vir my lyk in elk geval. Oscar, denk jy daar was so iets aan die gang?
33:42
Hoe bedoel jy, Suzanne? Soes Antoinette het nou gepraat al van dat daar iemand al gepeter het met die luiste, want die type mense, die wat op is en die wat nie op is, nie, is nogals verdag. Ja, nee, precies. Kijk, ek geloof dat daar was tempering, daar was definitief mense wat daarby betrokken was, by die luiste en die name. Ons weet bys bijvoorbeeld die rede, hoekom die ANC nie hulle kandidaat of gesig van hulle kandidaat op... Hulle plakate kan sitte in Johannesburg en ander metroes nie, is omdat hulle nog nie eens oor ingekom het binnen in die ANC, wie die persoon moet wees nie. En Frank Chukani is een van die mense in Johannesburg, so dit sê vir jou al reeds, die type van, hulle kan nie saam met mekaar saamstem, oor wie hulle kandidate moet wees nie, en dit is die wrijving wat plaas vind in die ANC.
34:30
en ek denk, gegewe daai feit, ek sal het nie voorbij, sekere mense in die secretariskantoor sit, dat hulle gepeter het met hierdie luisterne, en dit is rede, hoekom hulle ook nie seker gemaakt het, dat hulle dit nie op tyd indien nie. Groot probleem. Susan, as ek nie nog iets kan opmerk,
34:49
Jy weet, ons focus vrees ek op die ANC en op sy onbekwaamheid om nou eenvoudige administratieve proces na te kom, maar boon behalve dit, die hele debakel ondermijn die geloofwaardigheid van die verkiesing. Thomas sê, dit gebeur nou inderdaad, so dat die ANC, wat in die stadium die mederheidspartij in Mangauung is, nou nie van proportionele stemme kry, byvoorbeeld. kan daar klantkiesig wees, wat sê, maar hierdie verkiesing, jy weet die proces, ja, goed, as die ANC is geskuld, of alou kan daar ook nie eerd toe gee nie, maar die proces dien ons nie. En ek dink, as die ANC met die argument of toegegaan het, en gaan sê, ja, ons doen, ons het gefouteerd, maar terwille van die genoewaardigheid van die verkiesing, kan ons alsjeblief nog een kans krijgen? En ek dink, dit zou een constitutionele argument moest gewees zijn.
35:49
Dan het dit vir my meer gewicht gedra, as om net vol te hou daarmee, dat hulle niks verkeerd gedoen het nie, en die verkiesingscommissie verkeerd was. Pieter? Ja, daar is die, wat Antoinette nou aanraak, is een baie, is een Turks vij, is een juridische Turks vij, as ek het so kan noem, want kyk, in die ene kant het jou administratief recht, wat baie duidelik is, dat alle partijen moest hulle kandidaten op een sekere tijd ingehandel, anderhandig het, en allemaal is onder die cellen kam geskeer, en die ANC was die enigste wat het nie gedoen het nie. Dis die administratief recht, en ek dink dis waarop die kieshof nou ook zichzelf beroep het. Nou, Antoinette sy argument wat sy inbring is die politieke argument, Jy weet terwille van die legitimiteit van die systeem, terwille van die politieke stelsel en so aan. Maar dit is altyd baie moeilik wanneer jy die administratieve tegen die politieke op en af speel. En in een constitutionele democratie gewoonlik wen die administratieve rechtskant.
36:53
gewoonlik ten die meer populaire politieke kant, as het by so iets kom. En die populaire kant moet by die stembus natuurlijk sy ding doen, en daar is Antonietse argument ook belangrijk. Nou kan mense nie stembus toe, kan nie, maar dit is omdat hulle eie partij administratief droog gemaakt het. En ek denk dit is maar die kern van die slaak, en dan moet die kiesers die partij straf.
37:17
Ek dink dit so vir my die meer sywerder argument wees, maar ek dink is goed dat Antoinette ook die belangrike onderscheid op die tafel geplaatst. Ja? My punt maak rondom, ek dink, Antoinette, jy is recht, ek dink in die appelleer, of gaan hulle die argument definitief voor een dag, hulle gaan voor een dag kom met die argument, die politieke argument, wat sê, eerst en rondom vry en rechtvaardig, die component, en is al baie, baie belangrike element van enige verkiesing, maar ook, hulle gaan die vraag vraag, en in die appeleerhoofd, gaan hulle vraag, het hulle beoog, om nie die name in te gee nie? Was dit die uitgangspunt? Het hulle het gedoen met, wat was die intent, as ek het so kan stel?
38:10
En as die antwoord dan is, dat hulle wil graag die name ingegewe, want hulle wil deelneem in een vry en rechtvaardig verkiesing, dan wat is die probleem? En ek weet, ek hoor wat Pieter sê, het is onrechtvaardig om hy politieke argument in te breng, want daar was administratieve reels, maar ek denk toch, dit is die kwesties wat hulle gaan wil bespiegel, as hulle gaan na die appeleringsdehofte.
38:36
En as hulle verslaag, kan dit een dramatische uitwerking hee op die werk van die OVK en die tijdsraamwerk van die verkiezing, want die verloosie, die rooster, wat gepubliseer is in die staatskorand, hy loop an, ons het nou nou gesê, die specialistheme open maandag, al hierdie goed begin, wel, dit is ansoeken vir specialistheme nie, die goed loop an, en die voorbereidings gaan voort, en die tijd loop uit na 4 november toe, so mens kan in een situasie beland, waar die datum uitgesteld moet word, en dan is jy daar weer in examens, en in december vakantie, dus rarig niet, een verskrikkelijke, onverkoekelijke situasie, waarin die ANC die hele land gedompel hee. Maar Antoinette, jy weet toch, in 94, toen ons op die elke uur nog sit,
39:30
naampies op jy lys en plak in termen van die FP. So, dat is wat eigenlijk dit is. Weet u, hoe rechtvaardig gaan het wees, toe in alle partijen wat wel die speertijd gehaal het? Kijk, dit is die teenargument. Dit is die teenargument wat jy sit over die administratieve reg aan die ene kant en daar het alle partijen dit nagekom. U weet, self die wat ons weet ook intern, maar nie altyd so goed georganiseer is nie. Ek is verrast dat die MK met alle hulle probleme, wel die sperdatum gehaal het, met alle hulle luister en hulle kandidaten, en ons weet hoe gevaarlik het is binnen MK, om een leier te wees, jy weet die een ochend jy een leier, en volgende ochend is jy nie meer een nie, so hulle het met die darm daar aangeslag, maar ek dink dit is iets deel van die ANC'se stijl, en interne kultuur, en kom ons noem het nou maar, gebrek aan professionaliteit van die ANC oor een lang periode, omdat die ANC vir so lang eindelijk ons democratie as partij gedomineer het.
40:33
Het het al een type van klimaat geskep binnen die ANC, maar hulle gaan maar elke keer weer gehelp word, hulle kan wegkom met dinge en so meer. Maar ek denk, omdat die partij nou nie meer boven 50% is volgens die 2024 verkiesing, raak iets soos die kieswet nou meer onafhankelijk in een sekere sin, en die kieshof staan by die administratieve weg, En so ons sal nou maar hierdie, ons sal hierdie moet dophou, die politieke debat hier vanaf, wat Antoinette en Oscar opwees, het gaan baie interessant wees, maar in enige democratie is die verhouding tussen, kom ons noem het nou maar volkssovereiniteit en rechtsstaat, is een komplekse een. En dit sal ook op die spelkom, self al word geappeleer in hierdie geval.
41:20
En natuurlijk die datums of die tyd wat afloop, soos ons nader in die verkiesing kom, ons gaan sien al hoe meer politieke partijen wat in die kolleg kom, oe op hulle, terwyl al die goed gebeur. Die dia bijvoorbeeld ook, die diaan Kaapstad, Metro's kandidaat, Andulke daar, Elias, wat hoog op die Kaapstad Metro's kandidaat, a lys is, hy veroorzaak blijkbaar bykie onmin in die partij. Hy was nie nie so wat hy glo gejok het oor sy kwalifikaties en verbied is om aan enige projekte deel te neem tot die 2e november van van jaar. Hy is 5e op die kandidatenlijst in die kapstad Metrium. Asker, denk jy, hy is een groot probleem, hanteer die DA dit reg?
41:57
Ja, kijk, die idea was baie uit, hulle baie te sê gehet, indien daar ANC mense is, wat Leens vertel rondom hulle kwalificaties en diesmeer, vooral mense wat in staatsinstansies in is, of wat nou S-kom is, of trans net en diesmeer, ek denk, daar is een probleem, daar is een trant, in Suid-Afrika, waar mense op een sekere vlak, dink, hulle kan leens vertel rondom hulle kwalificaties, en ek dink, dit is een probleem, nummer een. Maar tweedens, ek dink ook, hulle kan nie, wil, jy weet hulle, hulle koeken en het eet nie, in hierdie geval nie, want dit is nou een van hulle lede.
42:35
wat Leen vertel het rondom kwalifikaties, en ek denk dat daar moet gevolg gewees, hulle moet dit erken, en hulle moet besluit te neem hoe hulle dit gaan hanteer, maar om te probeer die indruk skep, dat alles is oké, en ons sit om nog steeds op die lijst, by nummer 5 en diesmeer, watse boodskap stuur dit aan DA ondersteuners en soan. Pieter, denk jy die partij, soos die DA op die stadium van die reesies, kan bekostig om fouten te maak?
43:05
Hulle kan nie bekostig nie, want hulle wil die beeld hee van die best geadministreerde, die beste functionerende, meest professionele partij in die land. En nou sit hulle, wat die kaapse proportionele lijst aan betref, sit hulle nou met eier op die gezicht. En ek denk daar is een baie makkelike uitweg. Jy weet Suzanne, hulle meteen morgen of dinsdag sê, hierdie kandidaat moet nou bewyslewer, hy het hierdie kwalifikaties of nie. Dit is ons makkelijk om te, dit is ons nie een moeilike proces om te sê, ek het hierdie graad of daarie graad nie.
43:38
So, die onus is op die partij en die kandidaat, en hulle moet vir die publiek en vir hulle kiesers, of kiesers wat ook nog overweeg om vir die partij te stem, moet hulle baie duidelijk het stel, hierdie kandidaat krijg een kans om te bewys, het die graad of nie, as hy dit nie het nie, dan moet daar bepaalde, so ek sê, disciplinaire stappen geneem moet word, teenoor die ambtenare wat so iets toegelaten, sowel is die kandidaat, en dan sal sy positie op die lijst, op die spel kom, as het blyk dat hy die kwalifikatie nou ja, dan verval die argumente, maar ek so sê, deersuchtigheid in hoofletters, is nou wat die DA moet doen rondom hierdie saak, as die DA nie sy eie profiel en aansien by die kiesers in die Kaap, West Kaap, sowel as in die land, wil dat glij nie.
44:25
Antoinette, ek verneem of daar was reeds so'n proces gewees met die uitslag en dan is het al gesê, hy moet nou nie deelneem aan enige processe van die partij tot en met die 2e november nie. Wat denk jy om die DAI te doen?
44:40
Ja, ek dink dit was net doodeenvoudige oordeelsfout om hom op die lijst te sit, en ek dink hy moet van die lijst af. Soos ek, ek moet beeg, ek ken glad nie van hier, Ileias nie, ek woon in my in Gauteng, ek was nie bewus van hom nie, so ek gaan nou op wat ek gelees het in die korant, maar my collega David Goonsaar is gewoonlik waar goed ingelig, maar hy het die bericht geskryf, so, David was lekker, alsof die man erken het, hy het een wanvoorstelling gemaakt. Nou is het my baie interessant, dat hy gelijk my ondersteuners het in die partij, en dat hulle sê, wel, ons sal hom nou nie na die wetgever toe stuur nie, maar hy kan daarom maar een raadslid wees. Nou hoe my die redenatie, met alle woorde, oneerlikheid, kan nie op die provinciale vlak wees nie, maar die inwoners van Kaapstad moet tevrede wees met die raadslid, en het lijkwaai het een goeie kans om op die burgemeesterkomitee te kom, daar is het nou maar in orde, dit kan ons nou nie wees nie. Ja,
45:45
Interessante story wat ek denk nog gaan voortgaan soos wat die reësies al warmer raak. Dan ander interessante nies wat menses wenkbrau laat reis het die week. Die week konig die VSA visum sankties aantien spesifieke Zuid-Afrikaners. Die sankties word ingesteld in mense wat betrokke is by beleid oor grondhervorming sonder vergoeding, swaardekonomiese bemachting en die discriminatie teen minderheidsgroepe. Daar is nog nie een spesifieke lys van name wat bekend is nie. Maar dit is geloen reaksie op president Solram op ons as een flauw reaksie op die vijf vereistes waar die VSA nog die hele tyd iets oor wil weet en wil terugvoer hee. Asker, mens hoef seker nou nie een naamlijst te sien om te weet wie geteiken word nie.
46:27
Nee, daar gaan nie een nameluis wees nie, en ek wil graag ook die punt maak, Suzanne, gegeven die feit dat ons weet, ons na die VSA praat gewoonlik met een dubbele tong, ek kan met zekerheid sê dat dit is nie net regeringspersoneel ministers en diesmeer wat geteken gaan word nie, en ek kan jou sê, daar gaan journaliste wees, daar gaan academiciste wees, wat ook op die lijst hulle name gaan kry, wat as hulle aansoek doen, word hulle gewaier om een visa te kry,
46:57
So ek denk, ons weet dat dit is die geval, en dit is eindelijk ommerwekkend. En doe neemt, wie is Reggie, die VSO of Zuid-Afrika, wat hou by sy beleid? Suzanne, ja, ek denk, dit is een beetje meer complex, hierdie situasie. Ek verstaan dat Zuid-Afrika so twee weke gelede sy volgende inlichting of stikke ingedien het by die internationale gerechtshof, en onder andere daar gewaas het op dit wat Israel vader gedoen het, sê dat ons aanvankelike dokumente in gedien is, toe ons die zaak aanhange gemaakt het, ja, toe ons het aanhange gemaakt het, en dat binnen die 40 kringen, dink hulle dat hierdie eindelijk een reaktie daarop is. Hulle verwacht, en hulle verwacht, paardere stappen ook, So ek dink dit is net oor die antwoord wat president Ramaphosa kon gegeet nie. En verder is dit ook vir my interessant, jy weet, een jaar gelede het ons gedink ons is die enigste land wat nou een muisontland is in die oor van Amerika.
48:08
Maar sederdien wordt van Amerika's beste bondgenote soos Canada nog amper erger baan So, dit is nie een goeie ding nie, ons het handelsbande met Amerika, maar dit is die style in Amerika, ek dink nie jou land kan toelaat, dat iemand anders vir jou kom dikteer, wat hier gebeur nie, en ek moet sê van die antwoorde wat aangehaal is in die media, dink ek is heel te mal redelijk, byvoorbeeld die Kiel de Boer slag spreek, Daar is hofheidspraak daar. Die ANC het het verwerkt, dat die EFF daarmee aanhoudt. Nou wat moet die regering daar aan doen? Ons het, ons het vrijheid van spraak in ons land. En dit was voor die hof, en die hof het nie gesê dat dit aanspraak is. So, wie daar het die bevang, hoe die onteindingswet is voor die hof op die oomlik.
49:06
dit gaan wel perseide gestel word, nou, wat moet die regering nou doen, hy kan nie die hoofdproses vooruit loop nie, ons is nie een land wat, likewise, soos het in Amerika gaan, waar die man in die wit, hy is net die ten gebied, en daar is nie, of dit like, of die checks and balances, die wichte en teenwichte, maar min is, Hier in Zuid-Afrika het ons een sterk grondwet en ons moet binnen die raamwerk optreen en oor die algemeen woord die grondwet rechtig gerespekteerd in Zuid-Afrika. Pieter?
49:39
Ek dink, as ek my so bykie gaan my nek uitsteek, Suzanne, dan dink ek al vijf kwesties wat president Trump op die tafel gesit het, of sy administratie, dink ek moet behoorlijk bespreek word, dier Suid-Afrikaners en dier Amerikaners en die wereldgemeenskap. Geen land is nou meer een land in isolatie nie, daarom het Suid-Afrikane ook die saak tegen Israel gemaakt. So ons kan nie eindelik nou meer sê, ons system vol is soverein, niemand kan met ons sake inmengi. Dit werk gewoon ek nie so nie. Denk bijvoorbeeld aan hoeveel maatschappie doen bezigheid in Suid-Afrika en hulle het klaar blijklik nou, en dit is nie Trump in sy administratie nie, maar baie van die bezighede het probleme met rechtstellende actie, die manier hoe dit toegepas word, hoe dit geformuleer is.
50:27
Maar ek dink die belangrike punt is, ons sal as Zuid-Afrikaners, dier ons parlement en dier ons processe, ons demokratische processe, die veranderinge of nie veranderinge moet doen, maar altyd in gesprek met ons self en die buitenwereld, want niemand is nou op een eiland nie. So ek dink die 5 kwesties is... belangrijk dat dit bespreek word, tussen ons en Zuid-Afrikaners, wat uiteindelik die besluiten daarover moet neem, maar ook dier die internationale gemeenskap. Ek dink, plaasmoorde is een groot probleem vir die huidige administratie in Amerika, maar ook misdaad. En ons het nou nou oor misdaad gepraat, weet, rondom Kempton Park. Dit is eindelik een nationale noodsituasie, ons misdaad in hierdie land.
51:15
En as een buitenlandse staat vraag daar oorvra, dan kan ons nie gewoon net lichte antwoorde daar oorgee en nie behoorlik nie. En ek bedoel, hierdie vraag is al gevra sede 2025 nie, ek denk april 2025. Nou ons is een jaar en een bykie later en het is net vir my asof die regering toch in die departement buitenlandse sake bykie voet is leep. As ek kritiek kan lever, hulle kon een bykie meer beter terugvoer gegeet en natuurlijk bly die beginsel, dis ons wat uiteindelijk die beleid moet verander, dit is ons parlement en ons Suid-Afrikaners, maar ons kan nie maak, alsof ons een eiland is, en dat argumente van elders ook gevoer kan word nie, want daar is beste praktijke en daar is internationale standaarde rondom sekere goed, en ons kan nie terugval wat dit aan betref nie. Susanne, dan ek pak al inkom, jy heb nie goed wat die Trump-administratie vraag, is dat plaasmoorde as een voorkeermisdaad verklaar moet word? Nou,
52:16
Natuurlijk is dit een probleem, natuurlijk is dit een geweldige hartseersaak van mense wat daardoor geraak word, maar hoe sonder jy dit uit, hoe sê jy vir mense op die kaapse vlakte, waar kinders buitenspeel en die dual cools getreef word amper op die dagelikse basis, hoe sê jy vir hulle daarie as een voorkerssaak en die kaapse vlakte is nie? Hoe sê jy dit vir die mense in Kenton Park? Nee, so, ja, natuurlijk is misdaad hoog op die agenda, en dis recht as daar oor misdaadvraag gevraag word, maar as daar voorskryflik gepraat word, of geëis word, dat ons een groep wat geaffekteer word, voorkeer moet geboe, ander groep wat ook geaffekteer word,
52:58
ek dink nie dit is raag. Maar Antoinette, ek dink daai ding kan ontloond word, as ek nou vinnig hier kan inkom, dier dat ons kan duidelik vir die Amerikaners sê, ons het nou taakspan in die politie, die een taakspan kyk na vrouwegeweld, die een kyk na bendegeweld op die Kaapse vlakke, die een kyk na plaasmoorde, so dat Amerika nie die gevoel kry maar iets word gedoen. Ek dink ons kan daai situasie dalk so speel, maar op die oomlik sê ons niks, En dan is ons beeld maar, ons laat maar misdaad geduie, en ons kom nie met kreatieve voortstel na vore, en ons spreek werkelijk hierdie noodsituasie van misdaad in Suid-Afrika aan nie. En dan kan jy eindelijk Amerika goed beantwoord met so antwoord, maar lyk my nie, dis op die tafel nie. Ja, ek, Suzanne, ek wil verskil met Pieter, ongelukkig. Ek stem nie saam dat daar
53:54
Dit is eensuidig om te sê dat dit moet binnenlands en buitenlands wees. Ek stem saam met woorde, soos ons gesê, eiland nie. Maar ons soeberiniteit is ons soeberiniteit. Jy weet, ons kan nie vir die VSA sê dat ons stem nie saam met hulle rondom die prisonierkamp in Guantanamo baie nie, in Kiba nie, waar hulle mense net ontvoer in die wereld en vir hulle Guantanamo toevat. VSA gaan nie vir ons ernstig opvat nie. Ons kan nie vir hulle sê om hulle dinge te doen nie. Hoe kom het hulle die recht om vir ons te sê hoe ons ons dinge moet doen? So en ek dankie ons geef vir hulle lichte antwoorde nie. Soos Anton het self gesê het, die minister van Buitenlandse Saak het het baie plein gesê, dat ons is een democratie, ons het in onafhankelijke hoven, en hierdie kwesties, of het nou BEE, of het nou land is, was allemaal in ons hoven in. En die hoven het uitsprake gelever daar oor.
54:47
Ons het een gezonde democratie waar ons, ek stem saam met Pieter, dat ons nog steeds intern, in termen van die land, moet het bespiegel, ons moet argumenteer daar oor, want dit is ons eie probleme wat ons nog met in termen van ons geskiedenis rondom land en diesmeer en so aan, maar ek stem glatiesaam dat ons hoef te luister naar die VSA of Britannie of Frankrijk rondom wat hulle voel, as het hulle besighede in Zuid-Afrika affecteer, dan kan hulle vraag en sê ons is bekommerd oor dit en dat, ja, Maar dit is die kwesties wat die meer as 260, of ek weet nie wat die precieze getal, van VSA ondernemings wat hier in Zuid-Afrika is, affecteer nie rondom land en die smeer.
55:36
So ek denk nie, ek stem nie saam, want aan die einde van die dag, as ons sê, dat dit is die geval, dit sal altyd eenzijdig weet, as een groot ekonomie, tegen een klein ekonomie. Die klein ekonomie gaan nooit kan sê, wat moet gebeur in een groot ekonomiese saken nie, maar natuurlijk kan die groot ekonomie dit doen aan een klein ekonomie. So ek stem nie saam met die argument nie, en ek wil ook toch sê, wat die punt wat Antoinette aanraak, dat die VSA al gees vir hulle redelike antwoorde, Ons wil mense gesteer het, redelike mense, om ambassadere te word en so, en hulle stel die belang nie, Pieter. Dit is die eindelik rond om plaasmoorde nie. Dit is die eindelik rond om misdaad in Zuid-Afrika nie. Hulle gee nie hoed van dit nie. Die kwestie hier is, hulle wil ons tig omdat ons aksie gevat het tegen Israel in die wereldhof. Hulle wil ons tig, omdat ons lede is van BRICS, en ons is die junior vernoot van BRICS. Dis die redes hoekom hulle hierdie aksie tegen ons vat.
56:39
Dit het niks, al gee ons hulle allerhande redelike anwoorde, ons doet dit, ons doen dat, dis die uitspraak van die hof, hulle wil hulle stel die belang in dit nie. Pieter, my nie vergeet dat ons baie kostbare minerale het,
56:54
en dat ons strategisch geleer is aan die zuidkant van Afrika op een baie belangrike seeroute nie.
57:01
Maar ek denk toch, dat is ook een deel van die argument, maar om Oscar te antwoord, kijk, ons het ons consequent, die afgelopen vier, vijf jaar, het ons consequent nie net bij Brieks gesit nie, ons het natuurlijk ook die hofzaak aanhange gemaakt, tegen Israel, op die beginsel, dat lande het die recht, om ander lande te kritiseer, en hulle interne beleid, en so meer, en ons het ons self, by Brieks paie sterk gaan skaar, by ander land, wat nou lid van Brieks geword het, Iran, wat een absolute, teenstander van Amerika is, nou, as ons dit doen, dan gaan die lys van verskille wat Amerika met ons heet, gaan een uitgebreide lijst wees en dit gaan mekaar complementeer die verskillende eise en die binnelandse geweld situasie in Zuid-Afrika denk ek is langer lang al een internationale kwestie dit is nie meer een Zuid-Afrikaanse kwestie dit is in sekere dele van Zuid-Afrika bijna onhoudbaar om te leef en dit moet aangespreek word en natuurlijk is het ons als Zuid-Afrikanerse verantwoordelijkheid Maar die internationale gemeenskap kyk meer en meer na die interne geweld en misdaad in Suid-Afrika en dit moet opgelost word en daar het die internationale wereld ook
58:24
een rol om te speel. So ek dink ons leven in een interactieve wereld, nie net elkien is een eiland nie, En dan kan mens natuurlijk na die merite van argumenten kyk. Je weet, het hierdie land sy argumenten merite of nie? En dan is het baie belangrik dat die bevolking van elke land, die souveraine bevolking van elke land, moet dan ook met die dubbele sensitiviteit na dinge kyk. Wat is die argumente wat ons binnen die land voer? En wat is die argumente wat van buiten afkom? Want daar is ook so iets soos internationale recht. En daar is ook so iets dat ons als mensdom...
59:05
jy weet nie net in hokkies woonie, maar eindelijk met mekaar ammel in een wereld wat nou baie sterk communicatief, globaal communicatief is, is ons ammel van ammel bewus.
59:18
Goed, interessante debat, denk ek, wat nog baie kere gevoer gaan word. Intussen gepraat van die VSA, die weekkondig president Donald Trump aan, dat hy journaliste van, soos wat hy noem, fake news, agentschappen uit die Witthuis gaan verband, sê en is onder meer een van die mediahuise wat verband is. Antoinette, wat sê jy hiervan? Jy, Susan, ek is so dankbaar dat ek journalist in Zuid-Afrika is en nie in die VSA nie. Dit is nou de land of the free, maar dit
59:47
Ja, die journaliste kan daar nie toegelaat word, of daar spesifieke journaliste toe die witte is nie, want die president sê, dit wat hulle skryf of berig is nie waar nie, is nou die sale president wat vir die wereld vertel, daar is volksmoord op wit mense in Zuid-Afrika, en ek en jy en ons ander paneellede, denk ek, woon lekker in Zuid-Afrika, Jy weet, na die affaire in die withuis, toe president Ramaphosa daar was, en president Trump om so verneder het, ek met van die journaliste gepraat, en Sianda Nobo het vertel, hoe slecht het is vir journaliste daar. Sy het teruggekom en gesê, weet jylle hoe dankbaar moet ons wees vir hoe ordelik persconferenties in Suid-Afrika verloop? Ehm, Je weet, hier word al beerte gemaakt. Ons skree mekaar nie dood nie. Gewoonlik sal die persoon waar die persconferentie laai sê, jy is die eerste een, jy is die tweede een, jy is die derde een, en so maak ons beerte om vraag te vraag. Dat is orde. Blijkbaar nie in die VSA nie. En ons wetgeving, denk ek, is ook sterker.
61:04
Ons het benevens die recht op, je weet, media vrijheid, het ons ook die recht op toegang tot inlichting, wat in ons grondwet verskans is.
61:15
daar is ook die recht op administratieve gerechtigheid. Alles wapens wat ons als journaliste gebruik om ons werk te kan doen. Nou, bijvoorbeeld in Amerika, waar hierdie journaliste nou net eenvoudig verband is, daar is trouwens baie vraag oor die wettigheid daarvan. Maar as dit in Zuid-Afrika gebeur het, dan sal ons bijvoorbeeld een recht gehad het om te weet wat die redes is. Ons sal een recht gehad het om ons kant van die saak te stel. Dit zou nie somme maar niet zo gebeur het nie, en die ander ding wat ek nie kan verstaan, van hoe Amerika's stelsel werk nie, en sy het afgaan, as so iets gebeur, sal ons een baie vinnige hoofdbevel krijg.
61:59
Het lyk vir in Amerika, vaat die type van goed nogal lang, as jy nou kyk wat met die tariewe gebeur het, die hoofd het op die ou end van die tariewe, wat Trump aangekondig het, ongeldig verklaard, maar dit is lang gevaard, In Suid-Afrika sal het baie vinniger gebeur, so ek is maar dankbaar dat ons hier is, ek is baie bekommerd oor die vryheid van spraak in Amerika, en selfs in Europa, ek hoor alweer dat commentators daar sê, as jy nie saamsteem met die hoofdstroom narratief nie, dan word jy beskou as een verraaier.
62:36
En dit is nie goed nie, academici en commentators moet een teenargument kan stel om een argument te voer, ons moet kan bevraagteken wat die besluitnemers doen, en nie stilgemaak word op hierdie brutale manier wat president Trant doen, of hier net weet soort van gebrandmerkte word as iemand wat nie saam speel nie wat een verraaier is.
63:04
Pieter, denk jy dies omdat die midtermijn verkiesings in aantoog is dat hy dit doen? Dit kan ook wees, maar
63:12
eens na die beginsel van die saak. Sê nou maar, journaliste, daar is nie genoeg plek vir journaliste om veiligheidsredes en soan, dan sit vir my reg. Maar wanneer jy begin journaliste uitlaat, omdat hulle nie skry wat jy wil hee, hulle moet skryf nie. Wanneer journaliste nie nie in jou kamp is nie, dan is dit een groot probleem. En as dit in die geval is, dan is president Trump en sy administratie absoluut verkeerd. En moet dit gekritiseer word. Asker?
63:40
Ja, die demokrasie in die wereld, die verenigste state van Amerika, sê eindelijk vir ons, daar is geen vrijheid van spraak nie, daar is geen vrijheid van uitdrukking nie, dit bestaan nie in die VSA nie, En dit sê ook vir ons, Susanne, dat dit verteenwoordig die maga-bewegingse beginsels. Hulle wil hee, jy moet sê wat hulle wil hee, jy moet sê. Hulle wil hee, jy moet doen wat hulle wil hee, jy moet doen. En andersom word jy gesê, jy is nie welkom nie. En ek denk, dit is een groot kommernis, en ek stem saam met Antoinette. Tevele kere praat ons van hierdie dinge, maar ons wil ook jy intrespecteer nie, en het feit van die saak is, die type van dinge gebeur nie in Zuid-Afrika nie, en ek denk, dit is baie groot positief.
64:23
dat ons een onafhankelijke media het in Zuid-Afrika. Goed, intussen virg die wereld aan die hoge brandstofpryse. Ek het die afloop in Navi gesien op exe persoon wat skryf en dan, het is nou terwijl hy bezig is om petrol in te gooi in sy voertuig, dat hy op die stadium nie meer redder om omgee of Iran kernwapens het nie. En dan wees hy so na die prijs van die petrol. In tussen is die hoeties bezig om die konflikt in die Midden-Oeste verder aan te vier en te verbreed. Die hoeties het strategische pinte in die Roysie oorgeneem en die hoeties word natuurlijk door Iran ondersteun. Die groot frustratie kom omdat die VSA en Saudi-Arabie geen plan het, like het my om dit te stop nie. Die VSA het aangedaai, hy gaan die hulbronne gebruik om die hoeties te stop nie. Dit is nie sy probleem nie. En dan het Trump ook vroeger gesê dat hy het met van die mense van die hoeties gebraad en hulle wil nie oorlog maak tegen die VSA nie. Pieter, wat maak jy van hier?
65:14
midde-oosterse, kom ons noem het, en dan natuurlijk die straat van Hormuz, dit is een onmoendelike ding om op die oomlik te bestuur, want daar is so veel onzekerhede van alle kante af. Het is net van interessant dat die olieprijs so hoog blij, want in een sekere sin is daar toch een beetje rustigheid, zou ek sê, op politieke en informatieke gebied, en ek sê nou rustigheid in aanhalingstekens, want die omgeving blij maar onrustig, maar dit is relatief rustig.
65:45
Toch, wil die olieprys nie afkom nie, en die implikatie is, dat het die wereldekonomie geweldig affecteer, en vir ons as Zuid-Afrikaans, jy weet, as ek nou maar nie denk, hoe moeilik ek nou petrol ingooi, ten die begin van hierdie jaar, en hoe geweldig die prijs gestuig het, dan sou mens gehoop het, ten hierdie tyd, kom die prijs af, want, dit lyk of het rustiger is, in een onrustige situasie, maar ek dink, die prijs word hoog gehou, dier maatskapije, en die mense wat daaruit voordeel trek, want hulle kan natuurlijk nou groot geld maak, dit is die een ding, maar die ander ding is, dit is nog steeds een onstabiele politieke zone, die hele midde ooste, en daarom bly die olie prijs hoog, en ons as verbruikers, wereldwijd, maar ook in Suid-Afrika, gaan ek dink vir een ruk nog, hier die, hier die spit afbuit, ek tref al mense jammer wat ver moet reis na hulle werke, jy weet, ek is nou meer iemand wat nader reis as ek werk en ek werk ook meer thuis, as weg van my huis af, dit is dan makkeliker, maar dink nou net, as jy een salaristrekker is, jy moet
66:55
ver rei, jou vrou moet ook ver rei, jy moet een huisgezin en een huisekonomie aan die gang hou, En natuurlijk ook maatschappie en denk maar in Zuid-Afrika waar die taxi bedrijf eindelijk ons openbare vervoer oorheers tot nadeel van, denk ek ons treinvervoer wat ons al lang al moest gereactiveer het. Denk net wat is die invloed op die taxi bedrijf in Zuid-Afrika om nou maar net één sektor uit te lig.
67:23
Dank jy Pieter, dank jy dat jy jammer is vir my wat moet verreig aan gedal. Ek dink dat jou. Oskar, die hoetiese aanslag, het lyk vir my so groot verrasse gekom vir meeste ontleders.
67:36
Ja, nie, precies, en ek wil graag ook die punt maak, Suzanne, dat het lyk vir my dat Iran, Hezbollah en nou die hootsies in Yemen was net geondermijn. En ek vraag myself die vraag, wat precies sê dit in die agentskap in die VSA, in Israel? in Europese lande. Want het duit vir my, hulle het allemaal gedink, die Saudi-Arabiese mense, toe hulle nou besluit, hulle gaan aanval die Sana lichaam in Yemen. Wat het hulle gedink gaan gebeur? Het hulle nie intelligentie gehet wat sê, dat hulle toesendlik in beheer van die land nie. En die feit dat hulle nou die julle land oorvat, hy maak nou hier die strategische wens, om die hele land oor te vat, is groot, groot probleem vir Saudi-Arabia, en natuurlijk vir die Amerikaners en die Israelis. So, ek kan het verstaan, hoe hulle die vuilte gemaakt het, jy weet, en ons praat ook natuurlijk hier, en diezelfde voorbeeld in Iran, waar Trump en Netanyahu gedinke dat as hulle die leiderskap vermoor en vergoemene en vermoor, dan gaan dinge hulle bad in het en het het niet gebeur nie.
68:51
Ons is nou al amper tien maande betrokken in hierdie oorlog en dit gaan nie enige tyd nou stop nie. Trump, Israel en die Europese moet aanvaard dat hulle strategies verloor het in hierdie verskree konflikte, insluitende Rusland en Oekraïne.
69:10
Antoinette? Suzanne, ek denk, ons het hier begroepen ons te doen met een kwestie van vraag en aanbod. Je weet, as die aanbod, as die ding skaart raak, dan stijgt die prijs. Want die straat van Ormoes is nou alle jylle klank toe. Saudi-Arabie het een alternatieve route gehad om sy olie uit te voer. Die pijpleiding wat hulle gebruik het, is nou beskadig. Die rooie seeroute wordt... nou geblokkeer of geaffecteer. En dan die ander groot olievervaardiger, Rusland, sy raffinaderije word aangeval, daar sankties. So wereldwijd is die beskikbaarheid van olie een kwestie. Nou vroeger in die konflikt, soos ek het verstaan net, Amerika baie van sy strategische olievoorrade gebruik, om die, hulle dit vrygestel so dat dit nie so skaars word nie, so dat die prijs nie so baie moet stig nie, maar jy kan dit net tot op een punt doen.
70:15
En ek verstaan, diesel veral raak nou skaars op plekke in Amerika. Nou, in Ritsland staan die mense al een rikkie lang touw by die pompe. Daar is blijkbaar brandstof, maar jy moet maar wacht daarvoor. Nou is het ook in Amerika toeneem in die geval met diesel. En dit is baie kommerwekkend, want jy weet, diesel is iets wat gebruik word nie net om privaat voertuig aan te drijf, maar ook bijvoorbeeld landbouw en verval Ek sien baie zwaarigheid, die ene, ek wil aan persie, ek kan het nie een lichtpunt, maar aan die ene kant denk ek wel, as die krisis nou baie verdiep wat betreft die beskikbaarheid van brandstof en die prijs daarvan, dan kan dit ook net genoeg motivering bied vir Amerika om, soos Oskar sien, om as een goede vat in huis toe te gaan en die olieweer te laat vloei.
71:14
Ek verstaan, ek het nou nou op Al Jazeera gelees, dat Iran pas sy nieuwe eise aan Amerika gegeet, om die straat van Hormuz oop te maak. Hy het dit hierdie keer, ek denk hulle het gesê, door Oman gedoen, die boodskap gestuur, En die eis als basis die selfde as met die memorandum van verstandhouding, wat ons nou nie lang gehoud het nie, behalwe dat hulle die eis om skadevergoeding van Amerika, om hulle ekonomie en hulle gebouw en soan te herbouw, die heropbouwfonds, dit het hulle laat vaard.
71:52
nou, hoe Amerika daarop gaan reageer, weet ek nie, ek het nie vrees ek baie hoop nie, maar ek denk, daar is nog zwaarigheid vir die hele wereld, wat voor nie, ons moet ook onthou, wie die sluiting van die straat van Noormoos, het kunstmis, skars geraak, die boere in Amerika, en in die noordelijke haalfront, het nie geplant, soos hulle moes nie, so die beskipbaarheid van voedsel, van met die volgende oes seisoen, ook een kwestie raak, ons het nou nou gepraat, oor medicijne, wat skars raak, omdat die
72:22
verskaffingsketing ontwikkeld, die oorlog gaan ook ons biaswaardigheid breng. Dit was kommentaar vanavond. My gaste was die ontleder professor Pieter Dievenage, die voorster van die nationale perslip en journalist Antoinette Slambert, en die politieke ontleder van die Universiteit Johannesburgse Centrum voor Afrika, Diplomatie en Leiderskamp, Dr. Asker van Jeerden. My klank regisseer was Le Wouna Beekes, en ek is Suzanne Paxton.
